A fábrica do Coca

Onte vos falei dun irmán do meu avó materno, de Manolo "O Coca", pois ben, no museo atopei esta foto que supoño que é de cando a construcción da súa fábrica e da súa casa, que estaban xuntas no mesmo edificio na estrada de Valdepereira, derriba da Estación. Na foto só vemos unha parte da fachada, xa que a fábrica ocupaba unha grande extensión pola parte traseira da casa.

A foto está sacada dende os terreos da Estación do Ferrocarril, e podemos ver claramente o muro de pedra que facía de linde coa estrada de Sampaio, e incluso algúns pipotes de viño listos para a súa expedición no tren.

Penso que orixinariamente a primeira fábrica que fundou estaba instalada nunha desas construccións que se atopaban adosadas ás murallas do Castelo, enfronte da Alameda, e polo que sei, incluso tiña un almacén de barnices noutro edificio aparte, situado máis ou menos por onde agora está a rúa de San Domingos, xusto debaixo do Convento das monxas.

Esa fábrica orixinal sufriu un incendio que ven reflexado nos xornais da época como podedes ver neste recorte do xornal de Santiago "El Compostelano" do día 26 de Febreiro do ano 1934.

O que non sei é cando se fixo o traslado a esta nova ubicación, e si antes tivo outros emplazamentos distintos, polo que tampouco podo datar esta foto.

Manuel Davila Araujo "O Coca"

Aínda ando a estas alturas da película a presentarvos a algúns dos meus parentes, e hoxe tócalle o turno a Manuel Davila Araujo, "O Coca", outro dos irmáns do meu avó materno Ricardo. Manolo, como lle chamaban, xa se asomou varias veces a estas páxinas, pero nunca o víramos tan xoven coma nesta foto que podería ser da década dos trinta.
Foi un gran empresario, xa que creou unha das grandes empresas de cadaleitos que houbo na vila, e un home cunhas conviccións monárquicas moi arraigadas.

Un ribadaviense levando a San Telmo

Hoxe cando abrín o xornal a primeira hora da mañán, atopei unha imaxe da procesión de San Telmo de onte en Tuy, que me trouxo á cabeza esta foto que me dera fai un tempo Mari Carmen López.

Nela aparece o seu home Manuel Lage, cando era seminarista no Seminario de Tuy portando a imaxe de San Telmo. El é o que leva a parte dereita traseira do santo, que como sabedes foi un frade dominico que residiu e predicou en Tuy, polo que esta vila lle adica as súas festas patronais.
É un dos santos dos que máis se lembran os mariños das costas españolas e portuguesas cando se atopan en situacións de perigo, ou inmersos no medio dunha tormenta.
De feito ós fenómenos eléctricos que se producen nos mástiles dos barcos nesas condicións de mal tempo tamén levan o seu nome, son os famosos "Fuegos de San Telmo".

Repartindo Gaseosas

Esta foto é do ano 1939, e todo o que sei dela é que ese mozo que vedes aí subido, levando as rendas desa carruaxe, adicábase a facer o reparto pola vila das gaseosas Triunfo.
Esto é o que leva escrito na traseira a foto, pero despois de facer alguhas indagacións teño entendido que esta marca de gaseosas foi unha das primeiras creadas por algún dos Neira.
Como podedes ver a foto está sacada no cruce que había na estrada de Sampaio, coa que vai ó Campo do Consello, e a que ía cara a Estación do Ferrocarril, un pouco antes do paso a nivel.

O avia no ano 25

Outra desas maravillosas fotos da nosa amiga americana Ruth Matilda Anderson, que retrata as augas que hai río abaixo da ponte de San Francisco no mes de Xullo do ano 1925.
Aí no medio había unha presa, e xa non está. O muíño, segue no seu sitio, e ben que se ve ó fondo, coas portas de entrada da auga en seco, xa que ó desaparecer a presa o nivel das augas descendeu considerablemente nese lugar.
Podemos apreciar tamén como a auga se acelera nese lugar. A superficie do río rízase a causa da velocidade que colle a auga co pouco fondo, e marca claramente o que poderiamos intuir coma os restos das pedras que formaban parte desta presa.
Por moito que me esforzo, xa non me lembro do nome da presa, nin do muíño, e iso que máis dunha vez pesquei dende os seus muros cubertos de hedra. Gustaríame tamén saber máis cousas sobre ela, si caiu de forma natural ou a derrubaron, e en que ano.

Jesús Davila Araujo

Hoxe vos vou a presentar a Jesús Davila Araujo, que é outro dos irmáns do meu avó Ricardo. Moito non sei del, xa que se foi a facer as Americas como moitos outros galegos desa xeneración, e xa non voltou, aínda que si o fixo unha das súas fillas fai uns anos. El acabou instalándose nos Estados Unidos, penso que no populoso barrio de Queens, xusto enfronte de New York.
Esta foto é unha "post card" típica dos anos trinta que debeu de enviar á familia ,na que aparece escrito por detrás a pluma: "Y ya que el no puede ir a abrazaros, ahí os va la fotografía de el".

Emilio Dávila

Gracias outra vez á nosa amiga Carmela Dávila que nos manda esta fermosa foto do seu tío, sacada no medio e medio da rúa do Progreso nos anos trinta.
O neno, tío dela, coma vos digo é Emilio Dávila, e a moitos de vós non vos soará, xa que aínda que era irmán de Fidel e de Jaime, Emilio faleceu uns anos despois de facerse esta foto á idade de 15 anos.
Podemos aproveitar esta foto para ver a fisonomía desta céntrica parte da vila neses anos. Chámame moito a atención a ubicación dos postes da luz eléctrica, e incluso dalgunha árbore dentro da calzada, e tamén a forma de iluminar a rúa con lámpadas que colgan no medio da estrada.
¿Pregunto eu se non estarenos asistindo nesta foto a unha das remodelacións da estrada Vigo - Villacastín, a unha desas de ampliación e mellora do firme, e reducción da anchura das beirarúas, para adaptala ós novos tempos?, ou é que ¿os postes estiveron sempre aí?.

Unha chea do Avia

Acabo de cair na conta de que prometín voltar o día 6 de Abril, e o fixen o 7, cun día de retraso, polo que teño que pedir disculpas, a verdade é que se me pasou.

Para tratar de enmendar o erro, e compensarvos, poño hoxe estas dúas fotos que pertencen a unha serie de catro que nos envía o noso amigo Amando Canitrot. Según me conta, debéronas de facer cando se estaba a contruir a estrada que vai á Foz, e que el situa no ano 1971.

As imáxenes falan por si soas. Son realmente espectaculares, así como é tamén realmente espectacular a cantidade de auga que trae o río.
Si efectivamente é correcta a datación destas fotos, aínda non tería nada que ver con esta chea o embalse de Albarellos, xa que me parece que comenzou a funcionar no ano 1972.
Outro día, noutra entrada porei as outras dúas fotos que faltan.

A restauración da igrexa de Santiago

Esta foto é das obras de reconstrucción que se fixeron na Igrexa de Santiago no ano 1971, nas que incluso se non recordo mal, houbo un canteiro morto nun desgraciado accidente laboral.

Resulta que a dirección da obra foi do arquitecto Francisco Pons-Sorolla. Así a bote pronto, este nome non vos dirá nada, pero resulta que foi este arquitecto quen fixo a maioría das restauracións das igrexas e dos monumentos que se fixeron en Galicia e no Camiño de Santiago nas décadas dos 50 e dos 60.

Era neto do gran pintor levantino Sorolla, e de aí lle viña a vena artística. Na nosa vila restaurou entre outras cousas as igrexas de Santiago, San Xoan, A Oliveira, e San Domingos, a maiores do Pazo dos Xulgados, do Castelo e algunhas casas do barrio xudeu.

Se queredes saber máis da obra e da vida deste gran arquitecto, podedes ver aquí un dos folletos que se publicaron co gallo dunha exposición que se celebrou o ano pasado na súa honra, e que se titulou "Os naufragos de Galicia". Podedes pulsar aquí para velo.

Pouco a pouco vos irei poñendo máis fotos das súas actuacións en Ribadavia, que están sacadas dun libro publicado pola doutora Belén Mª Castro Fernandez e a Universidade de Santiago, e que leva por título "Francisco Pons-Sorolla y Arnau, arquitecto restaurador: sus intervenciones en Galicia (1945-1985)" e que foi a súa tese de doutoramento.

Có velo na procesión

Outra foto de Rizo para rematar con esta serie adicada ás procesións da Semana Santa, e neste caso si que a foto se corresponde cunha feita nestas datas, xa que pertence ó álbum familiar meu, e nela podemos ver á miña nai seguida da súa, é dicir da miña avoa materna.
Antigamente tódalas mulleres ían tocadas cun velo de cor negra que usaban obrigatoriamente na misa e nas procesións como sinal de respecto, e que era froito da antiga lei canónica emanada dunha epístola de San Pablo ós Corintios. Esta práctica caeu en desuso fai anos, aínda que que se mantén o uso das mantillas, unha tradición moi española e luxosa derivada do velo.
Parece ser que hoxe hai xente que quere voltar a empregar o velo na misa e nas procesións, sobre todo dende que Benedicto XVI publicou un novo decreto permitindo a celebración das misas polo antigo misal.
Veremos en que queda o asunto dos velos e das mantillas. Pero eu polo de pronto despídome por uns días. Que pasedes un boas vacaións, vémonos o 6 de Abril.
Saudos.

Unha procesión pola rúa de San Martiño

Pásame o mesmo que coa foto de onte, esta foto é dunha procesión, pero é dunha das que se fan nas Festas do Portal en Setembro, xa que na Semana Santa a Virxe que se saca en procesión é a das Angustias, que aínda que se parece algo á do Portal, vai vestida totalmente de negro.

Supoño que esta foto será dos anos cincoenta, máis que nada polas vestimentas dos que van na procesión, e coma sempre pasa, non teño nin idea de quen son esas rapaciñas que saen en primeiro plano vestidas de Primeira Comunión.
Mañán é venres e poreivos a derradeira foto deste trimestre. O sábado collerei uns días de descanso e voltaremos á carga o día 6 de Abril.

Chega a Semana Santa

Algún xa me vai a botar a bronca por esta foto, pero estade tranquilos, xa sei que esta procesión pode non ser dunha Semana Santa, senón dunha das festas do Portal, pero que lle imos a facer si non vos teño outras.

A foto é propiedade de Mari Cármen López, e nela está o seu marido Manuel Lage, que é quen leva esa bandeira na que podemos ler a data de 1948. Acompáñanlle á esquerda Totó Chao, e á dereita un dos irmáns Soto ( perdoade pero non recordo o seu nome). O cura que aparece á dereita de todo, coma en segundo plano me din que é un Chao, pero os que seguides o blog "Ribadavia en el cajón de los recuerdos" veredes que Javier Olivares Chao, si é que é el, é ordeado sacerdote no ano 57, é dicir 9 anos máis tarde, polo que a min as contas non me cadran.

Como podedes ver a foto é de Rizo, ese gran fotógrafo móbil ourensán que retratou durante moitos anos a vida na provincia.

Os campións

Preciosa instantanea que nos envía Carmela Dávila e na que vemos ó seu avó Emilio Dávila Alonso, que era o pai de Jaime e de Fidel Dávila, presidindo unha entrega de trofeos dun dos torneos de fútbol que se celebraban na Alameda.

A foto aparte de estar perfectamente enfocada transmite unha mestura de ledicia polo triunfo, e cansancio despois do partido, con tódolos compoñentes do equipo gañador tentando de entrar no plano do fotógrafo.

Na foto aparecen, segundo uns dos libros publicados polo Museo, Francisco Almuíña, Eduardo García, Juan Bande, Julio López Quijada, Celso Lorenzo, e o referido Emilio Dávila.

A espectación destes partidos que se celebraban na Alameda como podedes ver era máxima, senón fixádevos na cantidade de xente se arremuíña detrás, quizás porque estes torneos penso que debían de ser das poucas opcións de ocio de que dispuñan os xóvenes ribadavienses, nuns tempos difíciles.

Remando ata Castrelo

Esta foto é unha desas das que falei o outro día. Mirade hasta onde chegaban os xóvenes da nosa vila cando se lles daba por remar en serio. Dende A Barca onde alugaban as lanchas, ata aquí aínda hai unha boa tirada.

Esa é a ponte de Castrelo, esa ponte que se fixo tristemente famosa na guerra civil, e que penso que se construíu a principios do S XX.

Detrás, centrada xusto debaixo da estrutura metálica, podemos ver a silueta do monte coroado coa ermida de Sta. María dende onde hoxe se domina o encoro.

A foto é propiedade de Carmela Dávila e supoño que estaredes conmigo en que é unha cucada, xa que estas fotos tan antigas e tan ben coloreadas teñen un encanto especial.

Flores do Ribeiro

Hoxe Maquiáns cumple un ano, e resulta que coincide có comenzo da primaveira, pero non quero facer moita festa, xa que a nosa amiga Matilde, a que fai eses blogs tan maravillosos sobre a nosa vila, está a pasar por momentos moi difíciles. Dende aquí quérolle desexar a ela e ó seu fillo moita forza, moito ánimo e a mellor e a máis rápida das recuperacións.

Como non ía ser doutra maneira aproveito o título desta postal publicitaria publicada en Arxentina a principios de século, e que me envía o noso amigo de "Ourense no Tempo" para inaugurar a Primaveira.
Recoñeceredes nela a ponte de Leiro adornada cunha morea de señoritas da bisbarra en primeiro termo, e que non son outras que as flores do noso Ribeiro.

O Miño por Barbantes

Outro dos cromos de Ksado, esta vez do río Miño o seu paso por a vecina vila de Barbantes nos anos 30. Unha estampa totalmente distinta da que temos na actualidade, na que o encoro de Castrelo ten asolagadas estas terras, e por suposto esa presa e ese muíño que vemos nesta imaxen.

No río Miño existían varios muíños, sei que na marxén dereita había un en Trasariz propiedade de D. Pedro García, outro en Barbantes propiedade de D.Santiago Somoza, outro en Laias de D. Antonio García, e outro en Santa Cruz de Arrabaldo de D. Luis Pérez, que tamén producía enerxía eléctrica grazas a unha turbina de 40 Hp. que recibía a auga do río Barbantiño mediante unha canle de mais dun quilómetro de lonxitude, e que producía luz para varios dos pobos que hai entre Sta. Cruz e Razamonde, e que incluso na estiaxe puña en marcha un xenerador Diesel, para suplir a falta de auga.
Na marxe esquerda existía un en Feá de D. Victoriano Villanueva, e outro de D. José Carnero en Puga.
A cal deles pertence a presa que aparece na foto. Un misterio, pero que bonito estaba así o Miño.

Un domingo de pesca

O outro día estiven compartindo unha xornada moi fermosa con algúns dos meus antigos compañeiros do Instituto. Facía polo menos vintecinco anos que non os vía , e as anecdotas e as historias xurdiron lembrando aqueles tempos. Nunha terraza da Praza Maior un deles me recordou o día que crucei a praza, e media vila, coma un peixe, enganchado por unha cucharilla e un sedal a unha cana de pescar. E foi verdade.

Era un domingo primaveral, deses dos que o sol xa che cega namais erguerte da cama. Había que vestirse de domingo para ir a misa de doce a San Domingos, e dispois a xogar cos amigos ata a hora de comer. Estreaba chaqueta, unha desas de punto con oitos de cor marrón ou máis ben café con leite, e coma sempre antes de sair da casa as recomendacións da miña nai: ¡Que non se che ocurra ir ó río!.

Nada máis sair da misa xa estabamos correndo cara ó río. Tiñamos pouco tempo, e nun tris pillamos a cana e chegamos ó muíño da Raíña.
Ós poucos comenzou a leria, eramos tres, e só tiñamos unha cana, polo que medio en serio medio en broma rifamos polas quendas para facer os lances. Todos queriamos a cana, tira de aquí , tira de alá, e nesas estabamos cando notei unha dor aguda no cóbado do meu brazo dereito. Non se alcanzaba a ver claramente como os garfos se afundían na pel, xa que estes atravesaban a chaqueta. Tras algúns esforzos inútiles por liberarme, tomámola decisión de acudir ó sanatorio máis nada, porque se botaba a hora do xantar encima, e cada un tiña que voltar á súa casa.
Cando vou cortar o fío para coller o camiño de volta noto que este colle tensión, non moita, pero a xusta para producir algo de dor e evitar a miña manobra. Protesto, levanto a mirada, vexo as súas caras de risa e caio da burra, non van deixar que me libere. Terei que ir así, coma unha troita ata o Sanatorio.

Aproveitaron a viaxe para amosar fachendosos a súa captura a todos cós que nos cruzamos no camiño, pola Magdalena, pola Praza Maior e pola Alameda.

Pensaredes que é broma, pero eu aínda seguía enganchado á cana cando D. Enrique, o médico me sentou na padiola e sen mediar palabra, colleu unhas tesoiras, e en vez de cortar dunha vez por todas aquel maldito fío, escomenzou a cortar a chaqueta. ¡A manga da miña chaqueta nova! ¡A dos domingos!.
Os pequenos cortes que me fixo có bisturí non me doeron nada en comparanza cos que lle deu a chaqueta.

Voltei a casa desfeito, e pensando en que historia lle podía contar á miña nai sobor do sete que levaba a manga da chaqueta.

As Angustias de 1913

Como temo moito aburrirvos coas miñas parvadas, e as miñas teimas sobre as fotos das que non sei nada. Traio hoxe un recorte dun xornal vigués do ano 1913, que nos relata nunha crónica como foron as Festas das Angustias dese ano.

Estas festas se celebraban tódolos anos na parroquia de San Xoan, e penso que xa non se celebran dende fai anos.

Lede o artigo do Noticiero de Vigo do 9 de Abril de 1913, no que se fala entre outros do párroco D. Juan Parracía, do que xa pusemos unha foto aquí.

No adro da igrexa

Esta foto está sacada no adro de San Domingos, pero non sei en que ano. Supoño que a farían para conmemorar algún acto relixioso, xa que no medio aparece un frade franciscán.
Eu coñezo a bastante xente, o que pasa é que teredes que perdoar por no saber nalgúns casos os seus nomes.

Dos que están de pé e comezando pola esquerda, vexo de segundo e cunha chaqueta clara ó "Paco Katrina", xusto á esquerda do frade a Berta Escudero, e detrás dela asoma á cabeza da "Toñita da Imprenta".

Das mulleres que hai de pé á dereita do frade, recoñezo de terceira, á muller do "Xiada", tamén a Charo Chao, e a "Pepita da Gelucha" . Ó final, á dereita de todo está Manuel Lage, foi a súa viúva quen me cedeu amablemente esta foto.

Dos que están agachados o segundo pola esquerda é un irmán de Lage que vive en Vigo, e que foi chofer de Vitrasa, o seguinte é o pai do Chito e de Maloles, e tamén andan por aí o "Can Sentado" e o famoso tenor Toni de Soto.

Por último sentado no chan e en primeiro plano un dos Chao.

Baños no Miño

Non sei quen son estes rapaces que posan así para esta foto, que supoño bastante antiga. Lle calculo que será da década dos trinta, e apunto cara o río Miño, porque este rochedos tan escarpados só existían na confluencia do Avia co Miño no lugar chamado Coto do Frade, que parece que era moi concurrido pola xuventude ribadaviense á hora de tomarse uns baños.
Outra solución sería que a foto estivese sacada subindo polo río Miño, é dicir augas arriba da desmbocadura, e incluso pode que lle sacasen esta foto dende algunha das lanchas que se alugaban na Barca, e digo isto primeiro polo punto de vista do que saca a foto, e segundo porque máis adiante amosareivos fotos feitas por outras pandillas, de excursións en barcas ó longo do río Miño.

Faime gracia que un deles use aínda un traxe de baño deses enteiros, dos que parecían unha camiseta de tiras, mentres que os outros xa non.

Tío Julio e tía Lola

De cando en vez falo da miña familia, dos meus devanceiros, e hoxe vouvos presentar a tío Julio e a tía Lola.

Ela era arxentina e chamábase Lola López Buisán, era pianista, e polo que teño entendido os seus pais eran españoles. Tivo, que eu saiba, un irmán chamado José Gabriel, escritor e profesor universitario de certa sona na Arxentina, e alí, non sei si na cidade de Córdoba ou na de Buenos Aires coñeceu ó meu tío avó Julio Freijido Montero, que era o único irmán do meu avó paterno Odilo.

Así comenzou unha maravillosa historia de amor, viñeron de volta a Galicia cargados de libros e de ilusións. Regresan coa esperanza posta na República, e coas súas ideas socialistas fervéndolle na cabeza, pero os acontecementos en España van a discorrer por un camiño ben distinto ó que el soñara. Tense que refuxiar na casa petrucial, escapando ós montes de Cenlle moitas noites, ata que nunha delas, unha camioneta con xente de Ribadavia có motor e as luces apagadas descende pola recta da Groba ata as Chavolas e o fan preso.

A familia púxose en marcha para tratar de evitar o que todos sabían que podía suceder. Tivo sorte, moita sorte, e como mal menor pasou varios anos na cadea, traballando na imprensa de Oseira.

A súa vida mudou para sempre, incluso de cando en vez, en datas moi sinaladas sufría arrestos domiciliarios na súa casa de Ourense, á que eu devecía por ir, xa que sempre había un libro para min. Algunhas tardes as pasaba no Liceo, a onde me levaba ás veces.
A súa "enfermidade" non ten cura, dicía José Gabriel, o irmán de tía Lola nalgunha das súas cartas enviadas dende o país andino, referindose á situación política española.
No ano 1975 todo mudou, pero eles non chegaron a velo. Uns anos antes morreu Lola, e el non sabía vivir sin ela. Arroupamolo moito, xa que non tiña fillos, pero como vós digo sin Lola non aguantou máis dun mes, e un 20 de Novembro, casualidades da vida, deixounos.
Os dous están xuntiños, coma estiveron sempre, no cemiterio de Sampaio, debruzados sobre o val que o veu medrar a el de neno, e moi lonxe da Plata a onde Lola, de seguro quixera voltar.

A campá da torre do Concello

Tedes que perdoar, pero é que ás veces con tanta foto pérdome e non cumplo coa palabra dada. Fai xa bastante tempo falei aquí do reloxo da torre, e prometín falar da campá que hai sobre ela, esa que durante tantos anos marcou o noso ritmo de vida, ou polo menos da miña.
Para elo utilizo estas dúas postais da Praza Maior, que como podedes ver teñen as letras en cor vermella, e que teñen fotografías diferentes ás das series en azul. Pero ese é un tema que deixaremos para outro día.
Como sucedeu na outra ocasión, o que vos vou a contar pertence a un traballo feito por José Ramón Estévez que se titula "Historia artística de la torre, del reloj y de la campana del ayuntamiento de Ribadavia", baseado no traballo de D. Rubén García " La Casa Consistorial, edificio ribadaviense del siglo XVI".
Parece ser que antes do ano 1657 había unha campá na torre, e a súa rotura foi a que xerou toda unha serie de información que se conservou ata hoxe, xa que nese momento o Concello puxo en marcha toda a maquinaria para construir unha nova campa.
Despois de recibiren varias ofertas, encárgaselle o labor ó mestre campaneiro Pedro de los Corrales, que vai a aproveitar os trozos da vella que pesou 317,4 Kgs. para fundir unha nova no adro de San Domingos o día 8 de Abril dese ano.
Engádenlle outra pequena campá moi antiga para facer a nova máis grande, que acadará un peso de 335,8 Kgs. Farían falta máis de trinta homes para subila ó alto da torre. O mestre cobrou en total pola suma de varios conceptos 1755 reais.
Pero esta campá non aguantou o paso do tempo, e tras 124 anos de traballo os veciños notaron como o seu son se ía esvaecendo e se deterioraba. Tiña unha fenda de máis de tres cuartas como consta no informe presentado o día 10 de Marzo do ano 1780 polo mestre campaneiro D. José de Rucabado, " este defecto le bajo la más de su boz, y cuanto más prosiga menos o ninguna le quedará". Non quedaba outra que fundir de novo a campá, e vai a ser este mesmo mestre que contaba daquela 35 anos e que residía no Coto de Gomariz, aínda que era veciño de Tuy, quen baixo un presuposto de seis mil reais de vellón, o 19 de Abril de 1781 remataría a fundición da campá que na actualidade coroa a torre do Concello.

Segundo conta Samuel Eijan, dispuxose que levara a seguinte inscripción: "Verbum caro Factum est. Xptus. Vincit. Xptus Regnat. Xptus ymperat. Xptus. ab omni malo nos defendat". Que máis ou menos debe de significar:"A palabra querida é necesaria. Cristo Vence. Cristo Reina. Cristo Gobierna. Cristo .Nos defienda de todo mal."

Pero por esas cousas das meigas e da colocacion das letras en negativo nos moldes, nunha época de moito analfabetismo, a inscripción que aínda hoxe te a campá escrita no seu anel é : "9 Regnat. Xpt 9 Imperat. Xpt 9 Ab. Omi is M Verbum Caro. Factum est. Xpt 9 vivit Xpt Ni Malo Nos Defendat". Que quere dicir: Reina. Cristo Gobierna. Cristo Para todo tiene que ser la palabra querida. Es necesario.Cristo Vive. Cristo nos defienda de lo malo."
Ou sexa que a frase quedou desordeada, pero máis ou menos se pode entender, igual que a outra frase que leva que é:

"ADI/CON FACUITR ANO D 1781/SET IIZO DE CUENTA DE LOS PROPIOS DE ESTA V(villa)/RUCABADO MEFECIT".
E que penso que se entende claramente.

A canella do muíño

Xa lle teño dado moitas voltas a esta foto que me cede amablemente Matilde, e por máis que lle dou, non son capaz de ubicala. Alá ó fondo vese unha estrada cuns petriles e unha especie de cruce cun camiño de baixada, que irá a dar ó regato.
Supoño que este muíño non está en Ribadavia, pero seguro que ten que ser dalgún dos regatos que hai nos arredores. O problema é de onde.
Estes canles dos muiños ás veces tiñan moita lonxitude, e moito traballiño xa que algúns están feitos de pedra e incluso tallados nela. Tamén temos levadas coma a que viña dende Maquiáns ata a vila, ou a do río Outeiro que nos amosa Carmela Dávila no seu fotoblog, e que podedes ver pulsando aquí.
Penso que todas estas canalizacións tradicionais, deberían de ser un patrimonio a conservar.
Espero as vosas respostas. Eu non sei de onde pode ser esta foto.

Ksado dende a ponte.

Magnífico cromo da colección de Ksado, que enlazo coa foto que puxemos recentemente da Srta. Ruth Matilda Anderson. O nexo de unión das dúas fotos é a roupa tendida ó sol, a secar na mesma zona do río Avia, xusto augas arriba da ponte de San Francisco.
Un saca a foto dende arriba nos anos trinta, e a outra a fixo uns anos antes dende abaixo. Entre as dúas deberon de pasar case que dez anos, e a roupa segue no mesmo sitio.
Tamén podemos enlazar esta foto coa postal do Ribadaviense que puxen fai uns días, as dúas retratan o mesmo tramo do Avia, esta dende a ponte e río arriba, e a outra dende a Veronza e río abaixo, pero con vinte anos entre elas.
Non quero pecar nin de antigo nin de romántico por andar tódolos días con estas cousas vellas, pero despois de ver estas fotos penso, e é unha opinión, que era moito máis bonito o río antes que agora. Mirade que coiñal á esquerda coa roupa a secar, é inmenso.

Diante do telón

Esta é unha desas fotos das que non sei absolutamente nada, polo que teño que tratar de focalizar a vosa atención noutras cousas. ¿Quen son esas dúas rapazas? Si o sabedes perfecto, podedes deixar un comentario cós nomes delas, e así desvelaremos este misterio. Pero a gracia desta foto é o telón ou pano que usa o fotógrafo de fondo.
Fixádevos ben nel, desenvólvese, colgase de calqueira sitio, e os protagonistas da foto pasan a ser habitantes dun deses paisaxes románticos nos que a néboa envolve xardíns e fontes.
Non sei se alguén se detendrá a estudiar estes telóns, e tampouco sei quen os pintaría, pero dende logo, os que os facían eran uns verdadeiros artistas da perspectiva cónica.
O fotógrafo que sacou a foto, tampouco era parvo, coñecía ben o seu oficio. Mirade onde sitúa o pano, xustiño derriba dun escalón, para que todos, grandes e meniños salgan ben, ou como neste caso estas dúas señoritas queden á mesma altura.
Supoño que se farían esta foto nalgunha feira ou festa, o que non sei, nin aventuro a dicir é de que ano.

Outra postal do Avia

Outra desas postais editadas a principios do SXX por D. Hermenegildo Rodríguez, que retrata unha parte do Avia. Eu máis ou menos lle calculo que a foto está sacada dende onde hoxe está o Ambulatorio, e dicir un pouco máis abaixo da Veronza.

Pódese apreciar con total claridade á esquerda un gran coiñal limpo de vexetación. Era unha insua que discurría paralela ó campo do Consello, e que separaba a canle do muiño do río.

Eu non sei se poderedes apreciar que ó remate desa isla de coios, hai unhas rochas que separan as augas en varias canles. Nelas vense a varios homes, como si estiveran a traballar, e nunha das canles, na da esquerda pódese ver unha especie de represa feita con tablóns de madeira chantados no chan que non sei que utilidade podería ter¿Sería para colocar redes de pesca?.

Outra das cousas que me chama tamén a atención é que algún propietario desas terras que dan ó río xa fixera un poderoso muro nesta época, para elevalas e defendelas da auga das avenidas invernais, como é un que podemos ver debaixo dunhas árbores da orilla dereita, que son as únicas que se reflicten nas augas do río.
Ó fondo vemos o barrio da Estación, o convento e a ponte de San Francisco, e detrás a inconfudible estampa da vila.

Os Cabedos

Eu na casa escoitara falar moito a meu avó desta singular e pioneira empresa que se creou na vila, e que desgraciadamente desapareceu, penso que, ó non adaptarse ós novos tempos, polo que chamoume poderosamente a atención esta foto ó vela no Museo.
Polo pouco que sei penso que estaba instalada na rúa do Progreso nun baixo entre o edificio do Bar Evencio e o da armería Lira, pode ser que no mesmo sitio que despois ocupou "Confecciones Luys".
Os Cabedos eran da zona de Levante e crearon na vila esta empresa que tiña como finalidade a exportación de ovos a outras partes da xeografía, tanto galega como española, para o que necesitaban man de obra capaz de manipular, clasificar e envasar esta delicada mercancía.
Na foto vemos a algúns dos traballadores no seu local, rodeados de caixas cheas de ovos e de viruta que servía de illante nas caixas fronte os golpes nos transportes. As caixas ían marcadas a lume cun rombo e con distintas inscripcións segundo a calidade e o tamaño dos ovos.

Non sei exactamente cando se fixo a foto, pero debe de ser de mediados da década de 1940. A empresa parece que chegou a ir moi ben, e tiveron bastantes empregados, incluso tamén fabricaban eles mesmos as caixas. Sei que Emilio Pérez Araujo "O Coxo", ese lexionario que ultimamente visita estas páxinas con bastante asiduidade, despois da guerra traballou para eles de carpinteiro, a pesares de andar cargado de metralla e sen unha perna.
A única información que acompaña a esta foto no Museo é que nela aparecen Francisco Lorenzo Lorenzo, Fidela Rodríguez Cendrón, Celsa Feijoo e Nieves Blanco Leboso.

Mirade por onde tiñamos na vila, e sin sabelo, ós precursores das empresas avícolas ourensás.

O sacho e a cavadora

Esta foto penso que debeu de ser feita nos fondales de Beade, a principios da década dos sesenta, de cando as primeiras feiras do viño, de cando se comenzaba a tratar de mecanizar e a incorporar as novas tecnoloxías ó Ribeiro. Nela vemos o Sr. Andrade Usatorre facendo unha demostración dunha das súas máquinas cavadoras.
A foto é perfecta polo simbolismo que ten, porque retrata dous mundos contrapostos: o mundo do sacho fronte ó da máquina, o mundo da boina fronte o do chapeu publicitario, dous mundos que daquela eran case antagónicos, e que están perfectamente situados a candanseu lado da imaxe.
Á esquerda o home da boina, un apocalíptico do sacho, collendo prestadas as palabras de Eco, que como bó galego dubida das bondades e da efectividade das máquinas. Pensa que as arma o demo, e que cando máis as necesitas se derraman, e que non son quen de facer a cava coa cautela e o mimo que cada un lle sabe dar á súa peta.
Está en minoría fronte ó optimismo dos outros tres, que aparecen á dereira, e que só lle ven avantaxes. Como eles hai moitos, cada vez máis, enchen as viñas con gorras de publicidade, e con ruidosas máquinas de sulfato, e como vemos na foto incluso se permiten poñerlle o pé derriba á máquina en claro símbolo de dominación. Son os integrados, e que Eco que me perdoe, ou mellor dito eran, xa que isto aconteceu fai moito tempo.

Xogadores de dominó

Outra das fotos propiedade de Mª José Bouzas, esta vez dunha partida de dominó no bar Evencio alá polos anos sesenta. A partida comao tiña que ser, das de antes, con café e copa e con mesas de mármore para que as fichas poidesen facer ruido.
Aparte de aparecer á esquerda o seu pai Quico, tamén vemos a "Cholo" de pé, e botándolle a man por derriba, como facendo un aceno ó fotógrafo. Dos outros tres membros da partida penso que só coñezo a dous, un podería ser Milucho "O Relojero", tamén debaixo de Cholo, e o outro, á dereita de todo, debe de ser Venancio Montero, que tiña unha moblería na esquina oposta á Fonte da Prata, e que era sobriño das señoritas Libia e Barbarina que puxemos fai uns días. Posuía un loro gris africano que sacaba ó balcón da súa casa, e que a min de pequeno me chamaba moito a atención.
Pode ser que erre nas identificacións dos xogadores, pero seguro que os vosos comentarios non fallan. Ademáis falta por coñecer a un, ó do medio, o que leva un pañuelo no peto da chaqueta.

"A Morena"

Moito non sei desta foto, que me manda Mª José Bouzas. Parece ser que a Srta. que aparece á dereita da foto é "A Morena", e non me debo de trabucar moito si situamos esta imaxe cara a 1921, anos arriba ou abaixo. Digo isto porque estas tres ribadavienses xa apareceron nestas páxinas con anterioridade, e a súa fisonomíe é bastante parecida nas dúas fotos.
Podédelas lembrar si pulsades aquí. Veredes unha entrada anterior da voda da "Palota" do ano 1921, elas saen na foto entre os que están de pé.

Os Bragianos

Xa pasou o entroido pero o outro día recibín unha agradable sorpresa en forma de fotos , entre elas esta que nos envía o noso amigo Amando Canitrot, e que sitúa na década dos cincoenta. Con ela viñan unhas liñas coas que nola explica un pouco, e que paso a transcribir a continuación:
" A murga en cuestión creo que se chamaba "Os Bragianos", na honra do director da banda en aquela época que me parece que era Luis Brage (corríxeme si me trabuco), que debe ser o que na foto está situado na esquina inferior esquerda co seu abrigo escuro e a sua prominente barriga.
Desta foto coñezo a pouca xente: na segunda fila de arriba, o terceiro pola esquerda creo que é o Raimundo Gulín "O Peteira", afamado trompetista; o primeiro da terceira fila superior pola esquerda é meu pai, que vai vestido de mexicano, na mesma fila, o quinto se me parece ao Ricardo "O Municipal", e o derradeiro desa misma fila é o Manolo Vázquez, o pai do "Chapote." O da chisteira con gafas e o "Paxarín", un home que traballou moitos anos na maderera gallega (ó lado do Bar Menacho), e o mejicano a sua dereita e o Vicente "O Barbeiro", que tiña a barbería na curva da ponte de S. Francisco. O Napoleón, somentes sei que lle chamaban "o chepiña". O de camisa branca, enrriba de Brage é o Braulio Gulín (outro Peteira, primo do Raimundo), que tamén é un grande trompetista. Recoñezo ao "Pechochou", o avó do José Tielas, que é o que está enriba do da chisteira e o bombo, cun traxe branco cos bordes das solapas e bolsillo en tono escuro, e con boina."
Eu por aportar algo a maiores direi que penso que o que está xusto detrás do "Paxarín" fumando un puro debe de ser "O Alegría", e o que está en primeiro plano vestido de mouro, é Emilo Pérez Arujo, "O Coxo" que fora lexionario. Se vos fixades ben veredes que lle falta a perna, e que leva unha insignia do Tercio na chilaba.
Nun dos libros editados polo Museo aparece esta foto e din que é da comparsa "Os mismos e os de sempre" do ano 1951. Si sabedes algo sobre o nome exacto desta formación, podédelo compartir connosco deixando algún comentario.

De paseo

Facía vento ese día festivo, que supoño de primaveira ou de outono, xa que algunha destas señoritas ribadavienses aínda mesturan as roupas do inverno cunhas sandalias de verano.

A foto está sacada na rúa do Progreso máis ou menos á altura do Castelo, e se nos fixamos ben vemos detrás á esquerda a Alameda, na que aínda non se elevara o muro coa fonte que durante tantos anos nos acompañou ata a construcción do aparcadoiro soterrado.

Non sei en que ano se construíu a fonte e o muro, polo que non son capaz de poñerlle unha data a esta foto. ¿Anos corenta? Non sei tampouco a identidade desta xóvenes, pero penso que me podería arriscar a dicir que a primeira pola esquerda e a nai dos Carrera, ela débese apelidar Fernández, e digo isto polas semellanzas cós seus fillos.
Espero que vós saibades quen son as outras.

Outra ollada á ponte

No mes de Xullo do ano 1925 esta dama americana que aparece fotografiada embaixo, debeu de descender ata o río polas empinadas escaleiras que hai xusto enfrente do Convento de San Francisco, percorreu a orilla dando unhas pequenas voltas de inspección, ata que decidiu o punto exacto onde poder instalar os seus aparellos fotográficos para sacar esta fermosa foto.
Esta é a americana da que falamos varias veces, é a Sta. Ruth Matilda Anderson, e debaixo vemos outra das súas olladas, outra das visións tan persoais que tivo da nosa vila, esta vez da Ponte de San Francisco e do río Avia.

As laxes que hai nesta parte do río aparecen totalmente cubertas de roupa a secar, isto é común nesta parte do río con outras fotos desta época, e incluso posteriores. Aínda non se coñecían as lavadoras, e as señoras tiñan que baixar ó rio a lavar a roupa, para elo lembro que utilizaban un caixón en forma de L, o puñan á beira do río, e se axeonllaban dentro, para protexerse dos envitas da auga.

Outra das cousas que hoxe xa non se ven, son esas maneiras tan especialis de transportar en equilibrio sobre a cabeza as pesadas tinas de roupa para baixar e subir ó río, tal como fai esa lavandeira que posa baixo a ponte, nun terreo que por certo está totalmente limpo e rozadiño, coidado. Case parece como si o aseasen para a foto.

A rúa de San Martiño

Fermosa imaxe da Rúa de San Martiño sacada dende a atalaia do cruce da estrada do Carballiño a principios do S XX. Se vos fixades veredes que esta foto é unha copia feita cun dos negativos que se empregaron para facer aquelas postaliñas das que falamos varias veces, encargadas por D. Hermenegildo Rodríguez á Fototipia Thomas de Barcelona alá polo ano 1915.
Se a mirades en detalle podedes ver como unha morea de cativiños están a xogar sobre, e ó rredor da fonte de Dous Canos, e facendo un pouco de esforzo podemos ver como moitos deles están descalzos.
As señoras que aparecen, todas levan saias longas e avultadas, propias da moda daqueles anos, ou dos poucos recursos cós que contaban.
Outra das cousas que me chama moi poderosamente a atención e o cambio de empedrado no medio da rúa, non sei se estarían en obras, ou é que os cartos non deron para máis e así quedou, a medias. E debeu de quedar así bastantes anos, xa que en fotos feitas bastantes anos despois, aínda seguía así.
Temos que darlle as grazas a Benito Amil por compartir connosco estas pequenas xoias. Grazas Benito.

Fidel na Praza de Abastos

O rapaz que vedes aí no medio sinalando para o fotógrafo, como dicíndolle ó cativo que sostén no colo: - Mira para a cámara. Non é outro que Fidel Dávila, e como podedes ver a foto leva escrito o ano de 1935. Non sei quen son os que acompañan a Fidel nesta imaxe, polo que moito non vos podo contar, o único que sei é que debeu facerse uns días antes da súa marcha á Arxentina onde estivo ata o ano 1945, segundo nos conta a súa filla Carmela que é que tan xentilmente nos cede esta instantanea.
A foto está sacada na rúa que une a do Progreso coa Praza de San Xoán, e o edificio que vemos detrás, e a flamante Praza de Abastos de Ribadavia, que nesa data levaba xa 6 anos funcionando, despois de que a inaugurara D. Jesús Pousa no ano 1929.
Aproveito esta foto para ensinarvos como era antes. Como vedes era cuspidiña ós planos que puxen no blog fai uns meses e que podedes ver pulsando aquí.
Tiña unhas amplas escaleiras no seu lateral e unha fonte xusto embaixo, a mágoa é que este grupo de mozos tapa a fonte, e só nos permite ollar as escaleiras.
Na actualidade as escaleiras e a fonte non existen xa que o edificio sufríu varias reformas. A primeira delas debeu de eliminar as escaleiras, pero mantendo a fonte no seu sitio, e despois cara a 1961 se sacou a fonte e se construiron varios kioscos adosados á parede como o do Murciano, que penso que xa non existen hoxe en día.

Dous Jaimes

Non sei en que ano se debeu de facer esta foto nin onde, nin quen é o home de traxe obscuro que aparece no centro da imaxen.
Ós que si recoñezo é a tódolos demais, o da dereita é Jaime Dávila, que como parece que vai con garabata negra e camisa azul, debía de ser entón o alcalde da vila.
Ó fondo aparece unha cabeza que mira fixamente para a cámara, é outro Jaime, neste caso, de apelido Paz, industrial da madeira en Carballeda de Avia.
No borde esquerdo da foto aparece outra cara, ó mellor é aventurarse moito, pero podería ser " O Torrado".
Non sei cando nin donde se fixo esta foto, pero si atendemos a eses estantes cheos de papeis, debeu de ser nin centro público da vila como a Casa Consistorial.

Barbarina e Libia Montero

Xa sei que a moitos de vós non vos interesan moito os meus devanceiros, pero hoxe poño estas dúas fotos xuntas porque estas señoras son irmáns, e as fotos teñen unha procedencia distinta. .
A primeira foto, que está moi estropeada, está sacada nun fotógrafo da Coruña a principios do S XX e nela podemos ver a Barbarina Montero, que é unha antepasada de Mª José Bouzas, que é quen amablemente me envía a foto.
A segunda foto é de Libia Montero, irmán da anterior, e bisavoa miña por parte paterna, é dicir, era a nai do meu avó Odilo. A foto tamén debe de ser moi antiga, pero quizás non tanto coma a outra, só temos que fixarnos nas roupas das dúas.

Que eu saiba, tiñan tamen dúas irmás, Julia e Avelina, e un irmán Ovidio que tivo unha moblería o lado da Fonte da Prata.
Algúen ó que lle contei esto fai pouco, me dixo que aínda vive unha filla de Avelina en Ventosela .
Grazas á informática hoxe témolas aquí xuntas de novo.

O ábside de San Domingos

Esta postal estaba, e xa non sei si está á venta en Internet, e hoxe a traio aquí por ser unha das imaxes máis antigas que temos da nosa vila.
Hauser y Menet son dous suizos que se establecen en España e publican a sua primeira serie de postais entre 1897 e 1900. Esta serie chegaría ata a postal nº 690, polo que si esta de San Domingos é a nº 1066 estaría publicada cara a 1905 que é cando a casa a Hauser e Menet remata e publica a súa serie Xeral de España cun total de 2078 postais numeradas.
Como curiosidade direivos que este señores xa publicaban postais antes de 1897, de feito a primeira postal que circulou en España , ou polo menos da que se ten constancia, foi unha desta casa có título de "Recuerdo de Madrid" e que se selou o 21 de Outubro de 1892, como nos informa o experto estudioso destes temas, o Sr. Martín Carrasco.

Non sei se haberá máis postais da nosa vila editadas por estes señores, pero sería interesante sabelo, xa que as fotos deberonse facer cara a 1903.

Unha boa cuadrilla

Outra desas fotos que sei que vos gustan moito, e que nos envía o noso amigo Óscar. Penso que non debe de ser moi antiga. Como moito, eu lle calculo que se debeu de facer a principios da década dos sesenta, e si me apurades moito penso que na terraza da antiga Fundación, ou sexa no actual Museo, xa que eses xocalcos que se ven detrás penso que son os das ladeiras de Santa Marta dos que xa tanto temos falado noutras entradas.
Eu coa práctica, vou afacendo xa un pouco máis o ollo a esto de recoñecer veciños, pero aínda así, non son quen de identificalos a todos.

O primeiro da esquerda non sei quen é, despois está Fidel Dávila, Tucho Padrón, Benito Escudero, Toñito Chao, o seguinte me parece que é un Padrón, Manolito García, penso que é Pepe Casas, e o último tampouco sei quen é.

Seguro que vós completaredes a identidade de todos eles.
Despois de ler os comentarios, o asunto queda así de esquerda á dereita: Cesáreo dos Saldos da Praza Maior, Fidel Dávila, Tucho Padrón, Benito Escudero, Toñito Pérez Chao, José María Padrón Cendón, Manolito García, Pepe Casas, e Amandiño Pérez Chao.
Si houbera cambios faríamos os retoques pertinentes. Grazas a todos.

Escena campestre

Unha foto feita case que de seguro nalgunha daquelas festas que se facían ás beiras dos ríos no verán, supoño que habería merenda, e máis tarde, logo pola noitiña baile.
Coma sempre me pasa, eu non son quen de dicirvos moitas cousas desta foto. Non coñezo a ninguén a excepció de Julio Neira que penso que é o que está no recuncho superior dereita cunha americana obscura e o colo da camisa por fóra.
¿De que ano é a foto? Tampouco vós podo dicir nada, polas roupas eu a situaría nos anos corenta, pero ó mellor algún de vós coñece ós protagonistas da foto e nos di algo, como por exemplo quen pode ser ese rapaz que está deitado á dereita, cós brazos cruzados e que me chama moito a atención pola pulseira feita con balas que leva nunha das súas muñecas.

Outra vez a barcaza

Estas dúas fotos están sacadas da páxina web do concello da Arnoia, e se queredes velas alí. podédelo facer premendo aquí.
Mandeilles un e-mail solicitándolles as fotos, xa que están publicadas en moi baixa resolución, pero non conseguín resposta polo que decidín publicalas así.

Como podedes ver a barcaza era de boas dimensións, habida conta de que entraban dous carros de bois en paralelo como podemos ver nas fotos, e que amais cruzaba dun lado ó outro do Miño a oito persoas.

Incluso nunha das fotos aparte de carros parece que se ven varias cabalerías.

É unha mágoa non poder admiralas con un pouco máis de resolución, pero é o que temos, e foi tamén o único medio de transporte que tiveron durante moitísimos anos os nosos conveciños cando querían atravesar o río Miño dende a Arnoia a Ribadavia ou viceversa, polo lugar chamado Porto da Barca.

O Castelo por Ksado

Fai un tempo, concretamente o 17 de Outubro (Que ben funciona, e que útil é o buscador do blog) falei de que tiña no meu poder o álbum "Estampas de Galicia" de Ksado, e a verdade me esquecín totalmente del e dos seus cromos. Un erro imperdonable por non rematar a serie da semán pasada de fotos da fachada do noso Castelo con esta que aparece nese álbum.
Luis Casado editou esta colección de fotos no ano 1936, polo que esta foto debe de ser coetánea da postal que vos puxen de Loty, anos arriba ou abaixo.
Tódolos cromos son en ton sepia, e penso eu, que a impresión é de baixa calidade, si a eso unimos que todos están pegados ó libro, é dicir que foron humedecidos con algún tipo de cola ou pegamento, e o gran formato da publicación, fai que o escaneo sexa complicado. Ás veces aparecen unhas manchiñas azuis que non fun capaz de sacar e que son debidas ás enrrugas dos cromos.
A foto en si non ten maior historia, apreciase o mesmo que na anterior, pero polo menos que sirva para comenzar a ver as fotos deste álbum, que levan todas un pequeno logotipo incrustado coa súa marca. Nesta podédelo ver abaixo á dereita, xusto no aleiro do tellado dunha casa.
Se queredes saber algo máis de Ksado premede aquí.

Homenaxe a Javier Meruéndano

Parece ser que esta foto é dunha homenaxe que se lle fixo a Javier Meruéndano na nosa vila no ano 1934.
A foto me parece, xa que non estou seguro, que a collín prestada da páxina web do xornal "La Región "e penso que ten un grande interés pola cantidade de caras coñecidas que hai. Penso tamén que debeu de facerse na traseira do Club, pero recoñezo a miña ignorancia por que non sei cal de todos estes señores é o homenaxeado. O único que vos podo dicir del, é que era diplomático de carreira, xa que supoño que falamos de Javier Meruendano Fermoso, que no ano 1921 estaba de cónsul en Bucarest, e no 1925 recibe unha condecoración do goberno Rumano. Máis tarde estivo como agregado comercial en Paris, en Miami e en Cuba.
Podemos facer como nas outras fotos deste tipo, a medida que vaiades deixando comentarios coa identificación destes personaxes, eu as irei incluindo no blog.
Animádevos e deixade os vosos comentarios.
Tódolos nomes son de esquerda á dereita:
Fila superior (de pé) : O do medio é Agapito Escudero Jr.
Fila do medio(de pé):Gonzalo Dávila Rodríguez, Emilio Gómez Arias, o sacerdote "Foa",Pepe Casas Abraldes, Agapito Escudero, Jesús Pousa, Jesús Sánchez.
Fila inferior (sentados): Santiago García Rey, ? , O homenaxeado Javier Meruéndano, Emilio García Deive y Manuel Meruéndano.
Agradezo enormemente os vosos comentarios, pero faltan nomes, e algunhas identidades aínda non as teño moi claras, polo que tratade de ser máis explícitos. Grazas.