Outro punto de vista

Nos envía Benito Amil esta foto, que nos ilustra sobre unha das partes da vila que aparecen no cadro de Beruete que puxemos na entrada anterior.

A foto seica é dos primeiros anos do século XX, e nela podemos observar con bastante claridade como se desenvolveu esa parte da vila, nos trinta anos que pasaron dende  que se pintou o cadro, alá pola década de 1880, ata  que se sacou esta foto a principios de século.

Como se ve, e sempre pensando en que Beruete puido aportar moitas cousas do seu maxín,  as construccións aumentaron en altura, aínda que se mantén, case en estado ruinoso, esa edificación que aparece no primeiro plano, e que está reforzada con contrafuertes.

Penso que é  moi interesante esta aportación, que eu polo menos non coñecía, xa que se pode ir comparando a foto co cadro. Se vedes cousas interesantes que se nos pasaran a nós, podédelas deixar nos comentarios.

Grazas de novo Benito pola túa dedicación.

Orillas del Avia

Fai tempo que puxemos en Maquiáns unha imaxe deste cadro de Beruete, e hoxe traemos unha colaboración de Antonio Míguez Amil que, como sabedes, é o técnico municipal da Oficina de Turismo do Concello de Ribadavia. Nela nos vai a explicar como deu con el, e como acadou do seu propietario os permisos para poder usalo. Por certo, a foto do cadro está en alta calidade, polo que si a descargades poderédela estudiar a fondo.

"Esta imaxe é do cadro orixinal de Aureliano de Beruete titulado "Orillas del Avia". Trátase dun oleo  sobre lenzo de 100X178 cm, feito en Ribadavia polo autor arredor do verán do ano 1883 ou 1884, e que formou parte dunha exposición que se titulaba "Aureliano Beruete, 1845-1912", a cal foi producida no Museo de Arte Contemporaneo "Muñoz Sola" de Tudela do 30 de Abril ao 5 de Xuño de 2005.

A devandita imaxe do cadro foi asemade portada do libro da exposición que se publicou no ano 2005.

¿Como chegou ao noso coñecemento a existencia desta imaxe?.

No mes de Xullo de 2005 nunha das reunións técnicas que a Red de Juderías de España leva a cabo en Madrid, co gallo de facer o seguimento das actividades e promoción das cidades de dita Red, da que Ribadavia forma parte, atopeime co representante técnico de Tudela, o director do Museo Muñoz Sola, Don Manuel Motilva.  Alí foi onde o Sr. Motilva, con quen eu mantiña unha cordial relación, púxome ao tanto do fermoso cadro do que estamos falando.

A medida que o Sr. Motilva me ía falando sobre o autor do cadro e a pintura en cuestión, eu ía alumeando o desexo de coñecer ao propietario do cadro, falar con él, convidalo a visitar Ribadavia e poder obter a sua autorización para poder reproducir e publicar a imaxe do cadro por parte do Concello de Ribadavia, con fins culturais e turísticos loxicamente.

Así foi como souben que o propietario do cadro era un mecenas das artes, un empresario alemán, o Sr. Hans Rudolf Gerstenmaier. Logo todo foi cuestión de tempo e de insistencia, e por suposto de utilizar os contactos que me levarían a coñecer ao Sr. Gerstenmaier. Logo o Sr. Motilva pasoume o contacto do comisario da Exposición, o Sr. Arturo Navallas, co que falei un par de veces por ver si era quen de pasarme o contacto do propietario do cadro. O seguinte paso foi ir á sede do Deutsch Bank en Madrid onde o propietario do cadro, o Sr. Gesternmaier, tiña varias obras cedidadas para unha exposición sobre a pintura Flamenca do s.XVI, eu xa procurara chamar antes, falara coa encargada da exposición quen me dixo que o Sr. Gesternmaier estaba polas mañáns. Cando cheguei non o atopei no lugar, pero a  sua secretaria con moita amabilidade deume o número de teléfono do Sr. Gesternmaier para que o chamara cando quixera . Dous meses máis tarde convidoume a que fora visitalo ao seu domicilio en Madrid, confeso que fiquei abraiado de onde vivía este señor, pois tratábase dun piso, ou mellor dito dunha planta enteira dunha urbanización con tódalas medidas de seguridade imaxinadas, mesmo semellaba casi un bunker,  erá tal a amplitude daquel piso que alí atopábase un auténtico museo de arte dos s.XV e XVI dos grandes pintores da época, sobre todo Flamencos e Alemáns. Alí estaba por suposto o cadro de Beruete, nun lugar destacado, o Sr. Gesternmaier díxome que erá unha das obrás que máis cariño lle tiña, tratábase dun lenzo de grandes dimensións dunha beleza incomparable, a imaxe semellaba desprender o arrecendo das augas frescas do Avia nos primeiros calores da mañá do verán .

Eu levaba conmigo un estuche de viño do Ribeiro, que o Concello de Ribadavia me facilitará para ofrecerlle como presente, teño que dicir que tiven un acollemento moi agradabel por parte do Sr. Gesternmaier, o cal se interesou por coñecer Ribadavia, e por suposto  deunos  a sua autorización para poder publicar a devandita imaxe cando quixeramos. Logo tiven que contactar coa Galería de Arte Jorge Juan, en Madrid, xa que eles eran os que tiñan a diapositiva do cadro. Hai que dicir que nun primeiro momento esta galería non quixo facilitarnos copia da diapositiva, co que tiven que ir acompañado polo Sr. Gesternmaier para que a propietaria da devandita galería nos facilitará deste xeito a diapositiva, da cal fixemos copia e devolvemos nos termos comprometidos.

Así remataron, un ano despois, as xestións e labores para poder ter unha das imaxes máis fermosas e antigas coñecidas dunha parte de Ribadavia.  Si nos fixamos ben (de dereita a esquerda) trátase da parte traseira das casas do García, do Benito Amil, da Fidela, do Freijido e da Marisol.

Segundo pon no libro da exposición da que falamos, o cadro en cuestión foi executado no obradoiro do pintor con vistas ao seu envio para a Exposición Nacional de Bellas Artes de 1884, utilizando apuntes e bocetos preparatorios realizados ante o natural nun dos veráns de entre 1880 e 1884 que o autor pasou en Galicia.

Anos máis tarde o Sr.Gesternmaier, como prometera, visitou Ribadavia, para situarse no mesmo lugar no que Beruete estivo para facer o cadro, deste xeito puido ver o paso do tempo e como mudou esta parte da beira do Avia. Un bo exercizo que nos leva a maxinar a Ribadavia de hai máis dun século".

Antonio Míguez Amil

Técnico municipal da Oficina de Turismo do Concello de Ribadavia.

¿Unha riada?

Recibo, esta foto totalmente descoñecida para min,  de Juan Antonio Fernández. Seica é do ano 1935, e como podemos ver, a rúa está parcialmente enchoupada de auga. O que  no sei, coma sempre,   é o que pasou exactamente. Supoño que toda esa chea de auga foi froito dunha forte e violenta treboada de choiva, que debeu de  arroiar a terra das partes altas da vila ata aquí.

Penso que a  fermosura  da foto radica na captura do momento. O fotógrafo e capaz de amosarnos a ledicia e a fachenda deses picariños, que ata ousan a mollalo cos seus caldeiros, en presencia de todos os veciños, que observan a escena situados  a rentes dos muros para evitar mollarse.

Unha fermosa foto. Gracias Pipo por compartila connosco.

O entroido de 1957 en "La Peña"

Como comenza o entroido, e Ribadavia dende moi antigo, celebra por todo o alto esta festa; hoxe poñemos grazas á colaboración de Benito Amil, este folleto anunciador dos festexos que a desaparecida sociedade "La Peña" tiña programadas para o Carnaval do ano 1957.

Na portada pon, como podedes ver, "Aniversario de su fundación". O que pasa, é que eu, aínda que tratei de indagar un pouco, non fun quen de saber en que ano se fundou a sociedade. O que si sei é que tanto a Peña como o Club Artístico, eran as protagonistas, e o eixo vertebrador destas festas na vila, xa que daquela non había a moda das comparsas, que tanto se estilan na actualidade. Mirade o poder de convocatoria que tiñan, que  incluso había "Cena Americana" antes do baile.

Para non cansarvos moito, simplemente vos direi que fai uns días estiven no interiordo local que ocupaba a desaparecida sociedade, e que na actualidade alberga un taller escola de pintura. Eu ben recordo asitir a algún baile de disfraces, cando aínda era cativo, pero o que non me imaxinaba era  a pouca superficie da súa planta. No meu maxín era moito máis grande, moito máis.

Será o paso do tempo... Ou medrei eu, ou minguou o local.

Carnaval peña 1957 from sociytec

A vella estación do tren

Esta foto é unha impresión actual do negativo co que se fixo aquela   postal da estación do ferrocarril que xa apararcera en Maquiáns fai algún tempo. Si o lembrades formaba parte da colección de tarxetas postais da Fototipia Thomas, e era anterior ó ano 1927, xa que aínda non se construira a marquesina da estación que protexe hoxe en día ós viaxeiros.

Merece moito a pena, xa que ten bastante boa definición, e pódense apreciar moitos detalles que na copia anterior eran totalmente  imposibles de ver, como por exemplo, a hora en que foi sacada: a unha e cuarto da tarde, se é que o reloxio da estación funcionaba ben daquela.

Incluso, se nos poñemos, e ampliamos ben a foto, podemos recoñecer ó home que está atendendo a cantina dentro da ventá, e  tamén observar o limpiños e ordenadiños que ten os vasiños no mostrador para expender os licores típicos do Ribeiro.

Podemos ver tamén, como todo o mundo está pendente do fotógrafo. En serio... debe de ser a novidade ese día. Dende as rapaciñas que se asoman nas ventás do primeiro piso da estación, ata os maquinistas da locomotora, todo o mundo está mirando para o fotógrafo, a excepción de ese home de gabán branco que vai de costas polo andén. Non me extrañaría nada, polo seu atuendo, que fose un dos axudantes do fotógrafo.

Outra cousa que me chama poderosamente a atención é que non hai travesas nas vías, nin esa morea de pedras soltas que teñen na actualidade.

Só me resta darlle as grazas pola foto a Benito Amil, que segue tratando de que Maquiáns non esmoreza.

O nadal na sala Rio

Achéganse as festas do Nadal, e teño a sorte de recibir, de novo,  de mans de  Benito Amil,  este pequeno folleto da Sala de Festas Río, na que  anunciaban o seu programa de celebracións para as festas  de  Nadal do ano 1955.

Poucas distraccións debía de haber na vila naqueles anos, polo que a sala de festas Rio, supoño eu, que debía de completar o seu aforo.  

Dende logo, como mudaron os tempos. Tedes que perdoarme, pero faime moita gracia eso de "bar americano", e xa non digamos o anuncio da "sesión vermú". ¡As cousas como son!. ¿A quen se lle ocorre ir hoxe a unha sesión vermout ás 11 da mañán? Aí  queda iso. Só para os máis atrevidos.

Aproveito tamén para felicitarvos a todos as festas. Como dí o anuncio ese, que o 2013 sexa o mellor 2013 da nosas vidas, e que o 2014 veña, polo menos, un pouco máis cargado de bombo. 

Pasádeo ben.

Unha vella postal

Teño, antes de nada, que darlle as grazas a Benito Amil por compartir con nós esta pequena xoia, e proporcionarlle así un pouco de alento ó blogue, para que, polo menos, teña uns días máis de vida.

Digo o de vella postal, xa que como podedes ver está asinada na vila o 27 de Setembro do ano 1905 por un cabaleiro chamado Pardo Becerra, que polo que se ve andaba por aquí de paso. 

Pola volta, vemos que o destinatario era J. González Fariña, que residía na céntrica Rue Arcade de Paris. Como estamos nos tempos da información, cun só un clic, fun que de ver en  Google Maps a fisinomía do edifico que se  corresponde con ese enderezo de París, e que non debeu de mudar moito dende aquela, xa que segue a ser unha fermosa construcción. 

En non vos sei moito da historia das postais en España, pero segundo me conta Benito, que en estas cousas está ben informado, esta postal ten a curiosidade de que foi das últimas que se escribiron pola parte dianteira, e dicir na imaxen, xa  que a partires deste ano, a xente comenzou a deixar baleira a portada, escribindoas sempre pola parte traseira, tal como o facemos hoxe.
O de que o facemos hoxe é un dicir, xa que todo isto das cartas e do papel está pasando pouco a pouco á historia.
¿Quen envía hoxe unha postal?  É máis rápido o WhatsApp.

Ribadavia estereoscópica

Aquí estamos outra vez de volta. Coma vedes Maquiáns aínda dá pequenos sinais de vida cando as ocasións o merecen, e hoxe é unha delas.
A min xa me estrañaba moito que Ribadavia non contase cunha foto destas. Coa tradición, a importancia, e coa  historia que  a vila tivo de sempre.  Por iso me sorprendeu gratamente cando  a atopei en Internet, era a postal que faltaba, unha foto en tres dimensións, desas que tanto estiveron de moda no século pasado.

Levamos publicadas neste blogue, unha morea de tarxetas postais da nosa vila, nas que fumos vendo como eran os seus recunchos, as súas rúas, os seus monumentos e as súas paisaxes ó longo dos anos. Pero esta foto da Ponte de Ferro sacada dende a Foz, é a primeira imaxe estereográfica da vila que vexo. 

Se vos fixades na estrutura da ponte, veredes que no é a actual, senón a antiga, a que deixaba á ponte descuberta, polo que as fotos deben de ser de comenzos do S. XX.

Agora que está de moda o cine e a televisión en 3D, podemos decatarnos de que Ribadavia xa estaba na vangarda destas novidosas técnicas fotográficas hai case un século. A mágoa é, que para poder visionar correctamente este tipo de postais, compre dispoñer dun pequeno aparello, como o que vedes na outra foto, e que fai que as imaxes tomen relevo, e avancen cara a nós coma por arte de maxia. 

Estas fotos estereoscópicas, a pesares do seu éxito, e de poñerse moi de moda a finais do XIX, nunca tiveron  unha gran demanda, quedando reducidas a certas coleccións didácticas, supoño que debido ó custo do visor, necesario para mesturar as dúas fotos, e así acadar a impresión volumétrica.

No quincuaxésimo cumpleanos da Feira

Coma di o refrán: "A falta de pan, boas son tortas". E como non vos teño documentos máis antigos relativos a esta feira, só me queda o recurso de publicar este  programa oficial, que é o da II Feira, que se celebrou nestas mesmas datas o ano 1965.

É un folleto breve, un tríptico impreso polos dous lados, e que ten coma curiosidade a inserción na segunda páxina dunha carta manuscrita do Excmo. Gobernador Civil de Ourense, D. José María López Ramón, que eu, e todo hai que dicilo, ainda non fun quen de ler.

No ano 2009 xa publicara unha entrada neste blog sobre esta edición, e nela, prometía publicar o programa oficial, que dicía que tiña corenta páxinas. O que pasa, é que no meu desorden-ordeado non fun quen de atopalo estes días, pero o que si atopei foi este outro reducido que vos deixo hoxe aquí, en homenaxe a ese medio século que non se cumple tódolos días.

E como se soe dicir: "Que cumpra moitos máis".

II FERIA VINO DEL RIBEIRO from sociytec

Estou farto da chuvia

Que queredes que vos diga... Estou farto.  Imos encoller con tanta humidade, e nos han sair aletas nos dedos dos pés coma sigamos  así. 

Unha cousa é ver a auga nas fotos, e outra ben distinta e sentila no corpo, e notar coma as pingas van descendendo ós poucos pola caluga,  e se che  meten no colo. Ou como sempre, xornada tras xornada,  chegas á casa cos pés mollados. Enfín unha leria, eso si pasada por auga.

Esperemos que esta broma meteorolóxica pase pronto, baixen as augas, saia o sol, e comencemos a disfrutar da nova estación na que estamos metidos, e que aínda non cheiramos.

Esta foto, é compañeira da anterior. Nola envía Lolín Lira, e foi sacada dende a ponte de San Francisco cara ó barrio da Estación, o día 28 de Decembro do ano 1959. Día dos Santos Inocentes.

Menuda broma a do Avia.

Unha chea no 59

Que sorte poder documentar as fotos así, deste xeito, tal e como mas envía Lolín Lira. É o bó que ten escribir nas fotos pola parte de atrás. Parece unha parvada, pero non o é.   Imaxinade a cantidade de cousas que saberiamos agora dos nosos antepasados, si nas traseiras das fotos aparecesen apuntados os nomes dos fotografiados , os lugares, e incluso a data exacta na que se efectuou o disparo. Cantas preguntas estarían contestadas. Tomade nota que o tempo pasa. 

Pero centrémonos de novo no Avia, ó seu paso pola ponte de San Francisco. Mete medo, aínda que xa o miramos outras veces peor. Esta chea do Avia, en concreto, foi do día 28 de Decembro do ano 1959. Eu daquela, aínda non nacera, pero xa debía de andar dando couces no ventre da miña nai, e ó mellor de tanto escoitar o río, lle collín querencia a auga.

O tenor Antonio Araújo

O outro día, mentres estaba a ler o libro "Murgas e cancións dos Carnavais de Ribadavia",  veume á cabeza unha pequena nova que uns días antes recollera do xornal "El compostelano" publicado en Santiago de Compostela o 29 se Setembro do ano 1923.

Nela falábase do grande éxito que acadara un tenor galego, e máis concretamente ribadaviense,  nas lonxanas terras chilenas.

Pero o mellor será que pinchedes na foto e o comprobedes vós mesmos.

O tenor chamábase Antonio Araújo, e ben pouco sabemos del. Como me picaba a curiosidade,  soliciteilles rapidamente  informacións a  Lolín Lira, e a Marcos Gómez Moure, por si eles, que están bastante máis preparados ca min, sabían algo. E os dous respostaron o mesmo:

Que lle alcumaban "Casiano", e que aparecen reseñas nos xornais ribadavienses da época comentando os seus éxitos na Arxentina, en concreto, en Bós Aires o 5 de Xaneiro do 1929; e en Bahía Branca o 22 de Decembro do mesmo ano. 

Todo un misterio!   

Outra xuntanza no chalet de Alonso

Esta é outra das fotos que nos envía Xesús García. Tamén está feita no chalet dos Alonso, pero en concreto no ano 1911. Está firmada por Emilio Sánchez, que era farmaceútico, (tío avó de Tirso Sánchez)   e que lla envía a Jesusa García Varela, da que xa falamos nunha entrada anterior.

Como eu non son experto nestas cuestións, envieilla a Lolín Lira para que nos axudase nas identificacións.  Recoñeceu a  Manuel Meruéndano, que é o primeiro pola dereita, está de pé,  e ten unha man nun dos seus petos. A nena pequena que  está á súa dereita cunha especie de tocado na cabeza é  Rosita Alonso, (da familia do chalet, e nai  de José Antonio Hermida).  Tamén  recoñece a Javier Meruéndano, que está  sentado de primeiro pola esquerda cunha garavata con forma de T.
Do resto pouco, ou nada sabemos. Xa pasaron máis de cen anos, pero si coñecedes a alguén, deixade un comentario.

Murgas e cancións dos Carnavais de Ribadavia

O venres pasado presentouse no Museo Etnolóxico da vila  o libro  ""Murgas e cancións dos Carnavais de Ribadavia (ata 1936)" escrito por Antonio Pérez Mein, Marcos Gómez Moure e José Luís Chao Rey.

Un espectacular estudio, que aporta moita luz sobre unha das tradicións máis emblemáticas da vila.

Todos, nas nosas casas, escoitamos algunha vez aquelas vellas cancións coas que os nosos avós lembraban os antigos entroidos ribadavienses. Despois, grazas as exposicións de fotografía do Museo, fomos poñendolle cara a esas murgas, e ós seus compoñentes. Pero faltaba algo... As cancións transmitidas por tradición oral, e as fotos soltas, pouco información aportaban.

Este libro ven a encher este espacio baleiro. Nos seus capítulos, repletos de material gráfico, faremos un percorrido cronolóxico por todas as Murgas, con abondosa información sobre directores, músicos, letristas, cancións, programas de man e compoñentes, que veremos perfectamente identificados.

Logo ven un capítulo que me chamou poderosamente a atención (aínda que eu non son músico) pola cantidade de partituras de cancións que contén, algunhas  delas recuperadas da tradición oral, e que de seguro con esta publicación, vaise evitar a súa desaparición e olvido.

Para rematar, faise un estudio das sociedades e sitios onde se facían os bailes e asaltos no Entroido, e dos cadros líricos formados na vila naqueles tempos.

En definitiva, un inxente traballo de investigación levado a cabo nestes últimos anos, feito por outra parte sen axudas, e autofinanciado polos propios autores, que penso que debería de ocupar un lugar destacado nas nosas bibliotecas.

Só nos resta dende aquí, felicitar e dar as grazas ós autores polo seu traballo, e animalos  para que sigan nesta mesma liña. Deixovos a portada do libro, e unha foto dun deles.

Portada

Marcos Gómez Moure

A foto de Jesusa

Nestes días pasados recibín con moita ledicia un email de Xesús García, que se acompañaba dun par de fotos, para tratar de pescudar sobre o sitio no que estaban feitas, xa que pertencían a parentes de seu, e el non era capaz de ubicalas.

A primeira, que é esta, está firmada no ano 1910 por Jesusa García Varela (que debe de ser a muller marcada coa cruz), que si entendín ben, era natural do Carballiño, e estaba casada con José Osorio Martínez, que era catedrático no Instituto de Ourense.

Jesusa tiña un irmán chamado Antonio García Varela, que casara con Teresa Sánchez, e que mantiña unha casa en Santa María de Castrelo.

Tras poñervos nestes antecedentes, que penso que son obrigados, dicir que na foto tamén aparece sentado na primeira fila, e con bigote, José Luís García Boente, que era médico, e irmán de Gonzalo García Boente que fora notario na vila.

José Luís e Gonzalo eran fillos de Gerardo García Espinosa (Pazos de Arenteiro 1850- Ribadavia 1926) e de Isaura Boente Hermida, natural de Mondariz, que fora  madriña de bautizo e de voda dunha das miñas avoas, que levaba o seu mesmo nome.

Como o motivo da consulta era ubicar a foto, eu penso que se sacou, sen dúbida de ningún tipo, no "chalet dos Alonso", no centro da vila, xa que este, era por esas datas un dos lugares de reunión da burguesía da vila e do Ribeiro. Fixádevos sobre todo na carpinteiría das ventás , e na balaustrada das escaleiras que seguen a ser as mesmas.

Xa sei que vai a ser moi difícil recoñecer a alguén máis, pero si algún de vós pode aportarnos algún dato máis sobre a foto, estaríamoslle moi agradecidos.

Grazas Xesús pola foto e pola información.

Unha esquina

Mirade que recordo cantidade de cousas da vila, pero  desta esquina que aparece na foto de hoxe, non teño nin o máis mínimo remorso. Tamén vos teño que dicir que non sei en que ano se fixo esta foto, xa que o máis probable, é que se fixese antes de que eu nacera, ou alo menos antes de que eu tivese uso de razón, polo que sería imposible que eu recordase algo desa entrada que se ve aí, con ese portón, que supoño debía de dar acceso ás viñas dunha gran finca que ascendía ata casi o Piñeiral, como podedes comprobar na foto aérea que puxemos fai uns días. 

Da esquina oposta, a da Alameda coa rúa López Ramón, si que lembro cousas, como  a firma que lle botamos o meu can e máis eu, no formigón aínda fresco o día no que estaban a rematar as obras do muriño que separaba a beirarúa da Alameda. Sempre que pasaba por alí vía as miñas iniciais,  e ó lado a pegada dunha das patas do Sil. Agora desapareceron,  fai uns anos humanizaron a Alameda, e derrubaron o muro.
Como vedes as cousas van mudando, unhas para mellor, e outras non tanto.
Que teñades unhas boas festas, e que o ano que ven todo sexa mellor.

Outra foto da barca do Miño

Fai algúns días algún de vós me pedía fotos da barca e dos barqueiros, e contesteille que as que teño son estas, as que xa están publicadas, e co seu tamaño orixinal, e que non tiña ningunha máis.

Xa me gustaría posuir fotos ben grandes destas barca, para poder amplialas e ver con claridade os detalles.

Pero este días pasados atopei en Internet esta outra postal da barca do Miño. A verdade é, que como poderedes comprobar,  ten moi baixa resolución, xa que isto é un dos problemas das fotos  que se atopan na Rede, e non hai amaño posible para poder mellorala.

Teño que recoñecer tamén que ó levar tanto tempo poñendo fotos, é posible que algunha se poida repetir, pero penso que este non é o caso.

Parece como si a barca chegase ó noso lado do río, ateigada de xente mollada, e digo isto, polos paraugas abertos que se ven a bordo. Como si a foto a fixeran no inverno.

Ou ó mellor estou trabucado, e a sacaron no verán, e o que vemos son quitasoles, que se levaban moito daquela entre as señoras.

O cárcere e o cemiterio

Nestoutra foto que nos envía Lolín Lira, e que seica é de Pacheco, podemos ver o aspecto que tiña a nosa vella cadea pola súa parte traseira. A foto está sacada dende o interior do camposanto, e ven que nin pintada para acompañarnos durante este mes de Santos.

Do vello cárcere, que hoxe xa non existe, pouco vos podo dicir, xa que nunca pasei máis aló das dependencias do vestíbulo, que era onde estaban as oficinas da Garda Civil alí destacadas.

Do camposanto, onde descansan os nosos devanceiros, poderiamos falar máis tempo, e facer un percorrido polas súas esculturas, os seus epitáfios, e os seus nichos, e tamén poderiamos salientar a inscripción, que hai no muro da entrada, e que chama poderosamente a atención a todos os que por alí pasan. Está enmarcada baixo uns ósos e unha caveira, coma se fose un macabro aviso ós navegantes:  "Eterno bien os espera o eterna infelicidad. Sed pues justos, o temblad". 

Pero quizás a imaxe máis fermosa que teño do camposanto, esté gardada na miña memoria. Penso que a vin repetida alo menos en varios ocasións. Unhas veces á volta dun día de caza, e outras, á volta dalgún magosto, sempre ó descendermos do monte de Santa Marta cara á Foz o día de Tódolos Santos. 

Imaxinádevos a vila dende alá arriba, entre a brétema dunha tardiña de outono, co fume saindo lene das chemineas e a luz que vai esmorecendo ós poucos dando paso ó negrume. Case que non se ve o camiño, e cando levantas a vista, e miras ó lonxe, ves unha chea de pequenas  lampadiñas e candeas que faiscan na noite. É como se o camposanto revivira de súpeto, e as almas dos nosos defuntos agradecesen que nos acordásemos delas.

O adro de San Domingos

Desta volta poñemos outra foto propiedade de Lolín Lira, feita en plena restauración da Igrexa de San Domingos, alá polos anos 1960 e 1961, na que se poden ver aínda moitos detalles de como era o seu antigo aspecto. 

Como Lolín é unha estudiosa da nosa historia e da nosa arte, acompaña a foto cun pequeno recordatorio das principais funcións que tivo ó longo da historia este edificio conventual, que como ela ben di, foi "multiusos", xa que trala exclaustración, foi  hospital, e dende 1850 escola de nenos, e incluso no ano 1865 instalouse alí un teatro ou coliseo que levaría o nome de "Teatro Avia".
Xa no ano 1886 documéntase o seu uso como cuartel dos Batallóns da Reserva e desde o ano 1902 proxectábanse no seu teatro sesións de cinematógrafo “invento prodixioso do século XX” .

Posteriormente, cando "O Coca" instalou a fábrica de cadaleitos nun alpendre xunto ó Castelo, o seu almacén estaba situado nas dependencias do convento, e era alí onde se remataban as caixas.

Si ampliades ben a foto veredes detrás do tellado unha chea de piñeiros mansos, deses que dan piñóns, na ladeira do monte do "Piñeiral",  xusto onde hoxe está situado o desmonte que hai no cruce da estrada da Franqueirán coa antiga que ía a Vigo.
Son eses piñeiros os que me traen á memoria un encontro nese monte con D. Delfín. Lembrades ? Era un dos mestres do Grupo Escolar, xunto con D. Pepe e D. Pedro.
Pois ben, unha tarde iamos meu avó e máis eu cara ó "Palomar" e a "Ibia", cando ó lonxe albiscamos como alguén trataba de gatuñar a un piñeiro, aproximámonos e atopamos a un D. Delfín suoroso, en mangas de camisa, pero co chaleco ben posto, mentres que e a chaqueta e o chapeu, penduraban do cano dunha pequena escopeta do calibre 36 que durmía apoiada nun penedo.
Levaba xa apañados unha chea de piñóns polo chan, mais tentaba acadar aínda alguha  piña máis. Queixábase  de que non había caza, pero eu penso que devecía polos piñóns.